Ana Fikir #38

İlerleme Paradoksu: İnternet, Mobil ve Yapay Zeka Bizi Nasıl Şekillendirdi ve Hapsetti

Son 25 yıldır teknolojiyi yakından takip eden insanların her yıl duyduğu bir kalıp vardır; “Bu yıl X’in yılı”

90'ların sonlarında başlayıp, iPhone lansmanına kadar her yıl “Bu yıl internetin yılı - her şey değişecek!” haykırışlarını duyduk. Uzmanlar, iş insanları, araştırmacılar hepsi başka başka şekillerde bu cümlenin altını çizdi.

Sonraki on yıl boyunca da “Bu yıl mobilin yılı - hayatlarımız asla aynı olmayacak!”

Şimdi ise yine benzer bir nakarat duyuyoruz: “Bu yıl yapay zekanın yılı - dünyayı dönüştürecek!”

Birinin duyulmaz olup, diğerinin tekrarlanmaya başladığı zamanlarda anlıyoruz ki, önceki tekrarlanan artık hayatımızın bir “normal”i olmuş.

Alttaki grafikte neden mobil ve internet gibi çığır açan teknolojileri artık görmüyoruz tam da nedeni bu. Çünkü onlar artık, hayatımızın içine karıştılar, diğer değişle “verimlilik platosu”na geçiş yaptılar.

Daha önce karşılaşmamışlar için tanımlayayım, Gartner’ın her yıl yayınladığı Hype Cycle, “Bu yıl…” tekrarlanmalarının ne zaman oluşacağını kestirmeye çalışan bir rapor.

Yani alttaki grafikteki noktaların renklerine göre, sonraki “Bu yıl…” tekrarlamasının ne olacağını kestirebilirsiniz.

Bu küçük noktaların hepsinin sosyo-kültürel ve iş hayatımızı kökten değiştirmeye koştuğunu düşünebilirsiniz.

Peki ya bu hikaye sadece dönüşüm hakkında değilse? Ya ilerlemenin altında daha derin bir paradoks yatıyorsa?

Bu bültende sürekli yapay zekanın getireceği yenilik ve dönüşümlerden bahsediyorken bir de madalyonun diğer yüzüne bi bakalım isterim.

Son 30 yılı inceleyelim ve yeniliğin her dalgasının bizi nasıl şekillendirdiğini ve sınırladığını tekrar hatırlayalım.

🛜 İnternet: Dünyayı Birbirine Bağlayan

Yıl 2000. Küçük bir kasabadaki bir lise öğrencisi, eski uygarlıklar hakkında bir forum keşfediyor. Burada, dünyanın dört bir yanından profesörler, hobi sahipleri ve akranlarıyla bağlantı kuruyor.

İnternet, coğrafya engellerini kaldırdı ve bilgiyi ve topluluğu çevirmeli bir bağlantısı olan herkes için erişilebilir hale getirdi.

Ama birkaç yıl ileri sarınca, bizi birleştiren aynı internet bizi kutuplaştırmaya başladı.

Algoritmalar neleri sevdiğimizi öğrendi ve bize bunları sürekli besledi.

Forumlar, yankı odalarına dönüştü. Ufuklarımızı genişletmek yerine, çoğumuz kendi mevcut inançlarımızın rahat kabarcıklarında sıkışıp kaldık.

📱Mobil: Cebindeki Özgürlük

Hızlıca 2010'a ilerleyelim. Akıllı telefonlar her yerde.

Bir genç girişimcinin kahve içerken startup fikrini sunup, hemen telefonunu çıkararak uygulama prototipini gösterdiğini hayal edin.

Mobil, bize her yerden yaratma, bağlantı kurma ve çalışma araçları verdi.

Ama bu özgürlükle birlikte bir maliyet geldi. Telefona düşen bildirimlerin bağımlısı olduk.

Sosyal medya, “beğenileri” para birimine dönüştürdü ve kendimizi nasıl değerlendirdiğimizi yeniden şekillendirdi. Üretkenlik uygulamaları iş ile yaşam arasındaki çizgileri bulanıklaştırdı.

Bizi özgürleştirmek için tasarlanan cihazlar, gizlenmiş zincirler haline geldi.

🦾 Yapay Zeka: Asistan mı Kukla Ustası mı?

Şimdi, yapay zeka devriminin eşiğindeyiz. Durgun satışlardan bunalan küçük bir işletme sahibi hayal edin. Şahane bir yapay zeka pazarlama aracı buluyor. Sadece hedef kitlelerini bulmakla kalmıyor, aynı zamanda reklamlar oluşturuyor, müşteri ilişkilerini yönetiyor ve trendleri tahmin ediyor…

Yapay zeka hepimizin süper gücü haline geldi.

Peki ya aynı yapay zeka kendi başına karar vermeye başladığında ne olur? Ya da her rakip de yapay zekayı kullandığında rekabet ne olur? Algoritma odaklı stratejilerin bir savaş alanına dönüştüğünü, reklam mecralarındaki pazarlama işinin yalnızca tık başına ne kadar vereceğini seçmeye kadar düştüğünü biliyoruz…

Şirket çalışanlarının kendi becerileri ne olacak - yapay zeka desteği olmadan nasıl pazarlama yapacaklarını bilemez noktaya gelirsek?

Kişiselleştirme Paradoksu

İnternet, mobil, yapay zeka gibi ilerlemenin her dalgasında ortak olarak alttakileri yaşadık ve tekrar tekrar yaşayacağız;

• Daha fazla erişilebilirlik: Bilgi, araçlar ve bağlantılar daha kolay ulaşılabilir hale geldi.

• Hiper-kişiselleştirme: Bireylere özel çözümler ortaya çıktı ve kolaylığı artırdı. İstenmeyen sonuçlar: Aynı yenilikler yankı odaları, bağımlılık ve yeni eşitsizlik biçimleri yarattı.

• Mahkumiyet: İnternet bize her şeyi verdi, ancak bizi seçeneklerle boğdu. Mobil bizi masalardan özgürleştirdi ama ekranlara köleleştirdi. Şimdi ise yapay zeka bizim için düşünmeyi vaat ediyor - kendimiz için nasıl düşüneceğimizi unutma riskiyle.

Kalıbı Kırarak Farklılaşmak Zorundayız

Evet tarih çoğu zaman tekerrürden ibarettir ama hepimiz bu dönüşümlerden elleri kolları bağlı “etkilenen”lerden olmayabiliriz.

Mesela yapay zekayla hayatımızı kolaylaştırırken, alttaki zor soruları da sormak lazım bence:

• Bizim yerimize geçmesini beklemek yerine, onunla ya da onsuz olarak yaratıcılığımızı nasıl artırırız?

• Her şeyin bizim için kişiselleştiği, tekdüzeleştiği dünyanın ötesine, tesadüfler ve sürprizler şehrine nasıl gideriz?

• Yapay zekanın bizim için her kararı vermek istediği bir dünyada bağımsız bir şekilde stratejik düşünme kaslarımızı nasıl güçlü tutarız?

Her Yıl Aslında Senin Yılın

Gelecek internet, mobil, yapay zeka ya da Gartner’ın raporundaki noktalara ait değil. Bu araçları akıllıca kullananlara, sundukları güç ile tehditleri arasında büyüten bir denge kurabilenlere ait.

O zaman “Bu yıl senin yılın” olsun.

---

💡 İLHAM VEREN FIKIRLER & SÖZLER:

“İnsanların fark etmesi gereken en önemli şey; Orta Çağ veya Taş Devri'ne kıyasla, artık hacklenebilir hayvanlar olduğumuz olduğunu düşünüyorum.

Yapay zeka, potansiyelinin henüz çok başında; henüz emekleme döneminde. Henüz hiçbir şey görmedik. Bu yüzden, her 10 yılda bir işinizi kaybetme veya işinizin en son yapay zeka sihrinin yeni dalgası tarafından tamamen dönüştürülme olasılığınız çok yüksek. Oyunda kalmak istiyorsanız, kendinizi yeniden icat etmek zorunda kalacaksınız - ve sadece bir kez değil, tekrar tekrar”

— Yuval Noah Harari